Dz.U. z 2003 r. Nr 228, poz. 2255
                                        
                                        
                                        
                                        
                                        
                                   U S T A W A
                           z dnia 28 listopada 2003 r.
                                        
                           o świadczeniach rodzinnych
                                        
                                        
                                   Rozdział 1
                                 Przepisy ogólne
                                        
                                     Art. 1.
1. Ustawa określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady
  ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń.
2. Świadczenia rodzinne przysługują:
   1) obywatelom polskim;
   2) cudzoziemcom posiadającym obywatelstwo państwa członkowskiego Unii
     Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego;
   3) cudzoziemcom przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
     posiadającym status uchodźcy lub zezwolenie na osiedlenie się w
     Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli zamieszkują łącznie z członkami rodzin
     na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

                                     Art. 2.
Świadczeniami rodzinnymi są:
   1) zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego;
   2) świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie
     pielęgnacyjne.

                                     Art. 3.
Ilekroć w ustawie jest mowa o:
   1) dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na
     rzecz innych osób:
     a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie
       przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty
       uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych,
       zapłacone składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów
       uzyskania przychodu oraz zapłacone składki na ubezpieczenie zdrowotne,
     b) deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej
       opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym
       od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony
       o należny zryczałtowany podatek dochodowy i zapłacone składki na
       ubezpieczenia społeczne i zdrowotne,
     c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o
       podatku dochodowym od osób fizycznych:
        - renty określone w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i
         wojskowych oraz ich rodzin,
        - renty wypłacone osobom represjonowanym i członkom ich rodzin,
         przyznane na zasadach określonych w przepisach o zaopatrzeniu
         inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin,
        - świadczenia pieniężne oraz ryczałt energetyczny określone
         w przepisach o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących
         żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w
         kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach
         budowlanych,
        - dodatek kombatancki, ryczałt energetyczny i dodatek kompensacyjny
         określone w przepisach o kombatantach oraz niektórych osobach będących
         ofiarami represji wojennych i okresu powojennego,
        - świadczenie pieniężne określone w przepisach o świadczeniu pieniężnym
         przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym
         w obozach pracy przez III Rzeszę Niemiecką lub Związek
         Socjalistycznych Republik Radzieckich,
        - emerytury i renty otrzymywane przez osoby, które utraciły wzrok w
         wyniku działań wojennych w latach 1939-1945 lub eksplozji pozostałych
         po tej wojnie niewypałów i niewybuchów,
        - renty inwalidzkie z tytułu inwalidztwa wojennego, kwoty zaopatrzenia
         otrzymywane przez ofiary wojny oraz członków ich rodzin, renty
         wypadkowe osób, których inwalidztwo powstało w związku z przymusowym
         pobytem na robotach w III Rzeszy Niemieckiej w latach 1939-1945,
         otrzymywane z zagranicy,
        - zasiłki chorobowe określone w przepisach o ubezpieczeniu społecznym
         rolników oraz w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych,
        - środki bezzwrotnej pomocy zagranicznej otrzymywane od rządów państw
         obcych, organizacji międzynarodowych lub międzynarodowych instytucji
         finansowych, pochodzące ze środków bezzwrotnej pomocy przyznanych na
         podstawie jednostronnej deklaracji lub umów zawartych z tymi
         państwami, organizacjami lub instytucjami przez Radę Ministrów,
         właściwego ministra lub agencje rządowe, w tym również w przypadkach
         gdy przekazanie tych środków jest dokonywane za pośrednictwem podmiotu
         upoważnionego do rozdzielania środków bezzwrotnej pomocy zagranicznej
         na rzecz podmiotów, którym służyć ma ta pomoc,
        - należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych
         mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
         przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej
         równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju
         ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub
         samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia
         26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z
         późn. zm.)[1],
        - należności pieniężne wypłacone policjantom, żołnierzom, celnikom i
         pracownikom jednostek wojskowych i jednostek policyjnych użytych poza
         granicami państwa w celu udziału w konflikcie zbrojnym lub wzmocnienia
         sił państwa albo państw sojuszniczych, misji pokojowej, akcji
         zapobieżenia aktom terroryzmu lub ich skutkom, a także należności
         pieniężne wypłacone żołnierzom, policjantom, celnikom i pracownikom
         pełniącym funkcje obserwatorów w misjach pokojowych organizacji
         międzynarodowych i sił wielonarodowych,
        - należności pieniężne ze stosunku służbowego otrzymywane w czasie
         służby kandydackiej przez funkcjonariuszy Policji, Państwowej Straży
         Pożarnej, Straży Granicznej i Biura Ochrony Rządu, obliczone za okres,
        w którym osoby te uzyskały dochód,
        - wynagrodzenia członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych z tytułu
         użytkowania przez spółdzielnię wniesionych wkładów gruntowych,
        - alimenty na rzecz dzieci,
        - stypendia określone w przepisach o systemie oświaty, o szkolnictwie
         wyższym oraz w przepisach o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz
         o stopniach i tytule w zakresie sztuki,
        - kwoty diet nieopodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych,
         otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem
         obowiązków społecznych i obywatelskich,
        - należności pieniężne otrzymywane z tytułu wynajmu pokoi gościnnych w
         budynkach mieszkalnych położonych na terenach wiejskich w
         gospodarstwie rolnym osobom przebywającym na wypoczynku oraz uzyskane
         z tytułu wyżywienia tych osób,
        - dodatki za tajne nauczanie określone w ustawie z dnia 26 stycznia
         1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357, z późn.
         zm.)[2],
        - dochody uzyskane z działalności gospodarczej prowadzonej na podstawie
         zezwolenia na terenie specjalnej strefy ekonomicznej określonej w
         przepisach o specjalnych strefach ekonomicznych,
        - ekwiwalenty pieniężne za deputaty węglowe określone w przepisach o
         komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa
         państwowego "Polskie Koleje Państwowe",
        - ekwiwalenty z tytułu prawa do bezpłatnego węgla określone
         w przepisach o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w latach
         2003-2006,
        - świadczenia określone w przepisach o wykonywaniu mandatu posła i
         senatora,
        - dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego;
   2) dochodzie rodziny - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członków
     rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy;
   3) dochodzie osoby uczącej się lub pełnoletniej osoby niepełnosprawnej -
     oznacza to jej przeciętny miesięczny dochód uzyskany w roku kalendarzowym
     poprzedzającym okres zasiłkowy;
   4) dziecku - oznacza to dziecko własne, małżonka, przysposobione oraz
     dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub
     dziecko znajdujące się pod opieką prawną;
   5) emeryturach i rentach - oznacza to emerytury i renty inwalidzkie oraz
     renty z tytułu niezdolności do pracy, w tym renty szkoleniowe określone
     w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, o
     ubezpieczeniu społecznym rolników, o zaopatrzeniu emerytalnym
     funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji
     Wywiadu, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży
     Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, o zaopatrzeniu emerytalnym
     żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i
     wojskowych oraz ich rodzin, o kombatantach oraz niektórych osobach
     będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, a także
     uposażenia w stanie spoczynku określone w przepisach prawa o ustroju sądów
     powszechnych, przepisach o prokuraturze oraz w przepisach o Sądzie
     Najwyższym, a także renty szkoleniowe i renty z tytułu niezdolności do
     pracy określone w przepisach o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków
     przy pracy i chorób zawodowych oraz renty z tytułu niezdolności do pracy
     określone w przepisach o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób
     zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach;
   6) gospodarstwie rolnym - oznacza to gospodarstwo rolne w rozumieniu
     przepisów o podatku rolnym;
   7) instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie - oznacza to dom pomocy
     społecznej, placówkę opiekuńczo-wychowawczą, schronisko dla nieletnich,
     zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, zakład opiekuńczo-
   leczniczy, zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy, a także szkołę wojskową lub
     inną szkołę zapewniającą nieodpłatnie pełne utrzymanie, w tym wyżywienie,
     zakwaterowanie i umundurowanie;
   8) koszyku żywnościowym - oznacza to asortyment artykułów spożywczych,
     określony wartościowo i ilościowo w badaniach progu wsparcia dochodowego
     rodzin, których spożycie jest niezbędne do prawidłowego rozwoju dziecka w
     określonym wieku;
   9) niepełnosprawnym dziecku - oznacza to dziecko w wieku do ukończenia 16
     roku życia legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności określonym w
     przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
     niepełnosprawnych;
  10) okresie zasiłkowym - oznacza to okres od dnia 1 września do dnia
     31 sierpnia następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do
     świadczeń rodzinnych;
  11) organie właściwym - oznacza to wójta, burmistrza lub prezydenta miasta
     właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o
     świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne;
  12) osobach pozostających na utrzymaniu - oznacza to członków rodziny
     utrzymujących się z połączonych dochodów tych osób;
  13) osobie uczącej się - oznacza to osobę pełnoletnią uczącą się,
     niepozostającą na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub z
     zasądzeniem od rodziców na jej rzecz alimentów;
  14) opiekunie faktycznym dziecka - oznacza to osobę faktycznie opiekującą się
     dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego
     o przysposobienie dziecka;
  15) pełnoletniej osobie niepełnosprawnej - oznacza to osobę pełnoletnią,
     legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu
     niepełnosprawności, a także osobę, która ukończyła 75 lat;
  16) rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny:
     małżonków, rodziców, opiekuna prawnego dziecka, opiekuna faktycznego
     dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25
     roku życia;
  17) samotnym wychowywaniu dziecka - oznacza to wychowywanie dziecka przez
     pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji, orzeczonej prawomocnym
     wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie
     wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka;
  18) szkole - oznacza to szkołę podstawową, gimnazjum, szkołę ponadpodstawową
     i ponadgimnazjalną, a także specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy,
     specjalny ośrodek wychowawczy dla dzieci i młodzieży wymagających
     stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania oraz
     ośrodek umożliwiający dzieciom i młodzieży upośledzonym umysłowo w stopniu
     głębokim realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki;
  19) szkole wyższej - oznacza to szkołę wyższą w rozumieniu przepisów o
     szkolnictwie wyższym, przepisów o wyższych szkołach zawodowych oraz o
     wyższym szkolnictwie wojskowym;
  20) umiarkowanym stopniu niepełnosprawności - oznacza to:
     a) niepełnosprawność w umiarkowanym stopniu w rozumieniu przepisów o
       rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
       niepełnosprawnych,
     b) całkowitą niezdolność do pracy orzeczoną na podstawie przepisów o
       emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
     c) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do II grupy inwalidów;
  21) znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to:
     a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o
       rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
       niepełnosprawnych,
     b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na
       podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
       Społecznych,
     c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do
       samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o
       ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych
       w tych przepisach,
     d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów;
  22) zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to zatrudnienie lub
     inną pracę zarobkową w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu i
     przeciwdziałaniu bezrobociu.

                                   Rozdział 2
                Zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego
                                        
                                     Art. 4.
1. Zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie
  dziecka.
2. Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje:
   1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka;
   2) opiekunowi faktycznemu dziecka;
   3) osobie uczącej się.
                                        
                                     Art. 5.
1. Zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli
  dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie
  przekracza kwoty 504,00 zł.
2. W przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem
  o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu
  niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w
  przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty
  583,00 zł.
3. W przypadku gdy dochód rodziny lub dochód osoby uczącej się przekracza
  kwoty, o których mowa w ust. 1 lub 2, o kwotę niższą lub równą kwocie
  odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na
  który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w
  poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym
  roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje.
4. W przypadku utraty dochodu prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na wniosek
  osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2, na podstawie dochodu rodziny lub
  dochodu osoby uczącej się pomniejszonego o utracony dochód.
5. W przypadku gdy członek rodziny przebywa w instytucji zapewniającej
  całodobowe utrzymanie i ponosi opłatę za ten pobyt, od dochodu rodziny
  odejmuje się kwotę ponoszonej opłaty.
6. W przypadku, o którym mowa w ust. 5, ustalając dochód rodziny w przeliczeniu
  na osobę, uwzględnia się osobę przebywającą w instytucji zapewniającej
  całodobowe utrzymanie.
7. W przypadku gdy członek rodziny przebywa w instytucji zapewniającej
  całodobowe utrzymanie i nie ponosi opłaty za pobyt, ustalając dochód rodziny
  w przeliczeniu na osobę, nie uwzględnia się osoby przebywającej w instytucji
  zapewniającej całodobowe utrzymanie.
8. W przypadku gdy rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa
  rolnego, przyjmuje się, że miesięczny dochód z 1 hektara przeliczeniowego
  odpowiada 50% kwoty, o której mowa w ust. 1.
9. W przypadku gdy rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa
  rolnego oraz uzyskuje pozarolnicze dochody, dochody te sumuje się.
10. W przypadku osób rozliczających się z podatku na podstawie ustawy z dnia 20
  listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych
  przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. Nr 144, poz. 930, z późn.
  zm.)[3] dochód deklarowany w oświadczeniu, o którym mowa w art. 23 ust. 4 pkt
  3 lit. a, nie może być niższy od kwoty odpowiadającej sześciokrotności sumy
  należnego zryczałtowanego podatku dochodowego i składki na ubezpieczenie
  zdrowotne.

                                     Art. 6.
1. Zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, do
  ukończenia przez dziecko:
   1) 18 roku życia lub
   2) nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia, albo
   3) 24 roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub szkole wyższej i
     legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu
     niepełnosprawności.
2. Wysokość zasiłku rodzinnego wynosi miesięcznie:
   1) 44,00 zł na dziecko w wieku do ukończenia 5 roku życia;
   2) 56,00 zł na dziecko w wieku powyżej 5 roku życia do ukończenia 18 roku
     życia;
   3) 65,00 zł na dziecko w wieku powyżej 18 roku życia do ukończenia 24 roku
     życia.
                                        
                                     Art. 7.
Zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli dziecko:
   1) przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w rodzinie
     zastępczej;
   2) pozostaje w związku małżeńskim.
                                        
                                     Art. 8.
Do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki z tytułu:
   1) urodzenia dziecka;
   2) opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego;
   3) samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych
     na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania;
   4) samotnego wychowywania dziecka;
   5) kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego;
   6) rozpoczęcia roku szkolnego;
   7) podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania.
                                        
                                     Art. 9.
1. Dodatek z tytułu urodzenia dziecka przysługuje matce lub ojcu albo
  opiekunowi prawnemu dziecka.
2. Dodatek przysługuje opiekunowi faktycznemu dziecka w wieku do ukończenia
  przez dziecko pierwszego roku życia, jeżeli nie został przyznany rodzicom lub
  opiekunowi prawnemu dziecka.
3. Dodatek przysługuje jednorazowo, w wysokości 500,00 zł.
4. W przypadku wystąpienia o przysposobienie więcej niż jednego dziecka lub
  urodzenia więcej niż jednego dziecka podczas jednego porodu dodatek
  przysługuje na każde dziecko.
5. W przypadku zbiegu prawa do dodatku z prawem do świadczenia z tytułu
  urodzenia dziecka finansowanego z budżetu państwa przysługuje jedno
  świadczenie wybrane przez osobę, o której mowa w ust. 1 lub 2.

                                    Art. 10.
1. Dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu
  wychowawczego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo
  opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną
  opieką, uprawnionemu do urlopu wychowawczego, nie dłużej jednak niż przez
  okres:
   1) 24 miesięcy kalendarzowych;
   2) 36 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad więcej niż jednym
     dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu;
   3) 72 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad dzieckiem
     legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo o znacznym stopniu
     niepełnosprawności.
2. Dodatek przysługuje w wysokości 400,00 zł miesięcznie.
3. Dodatek przysługujący za niepełne miesiące kalendarzowe wypłaca się w
  wysokości 1/30 dodatku miesięcznego za każdy dzień. Kwotę dodatku
  przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę.
4. W przypadku równoczesnego korzystania z urlopu wychowawczego przez oboje
  rodziców lub opiekunów prawnych dziecka przysługuje jeden dodatek.
5. Dodatek nie przysługuje osobie, o której mowa w ust. 1, jeżeli:
   1) ma ustalone prawo do renty socjalnej, emerytury lub renty;
   2) bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała w
     zatrudnieniu przez okres krótszy niż 6 miesięcy;
   3) podjęła lub kontynuuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową w okresie
     korzystania z urlopu wychowawczego;
   4) dziecko przebywa w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co
     najmniej 5 dni w tygodniu albo w żłobku, przedszkolu lub innej instytucji
     zapewniającej dzienną opiekę lub w innych przypadkach zaprzestania
     sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem;
   5) w okresie urlopu wychowawczego korzysta z zasiłku macierzyńskiego.
6. Obywatelom państw członkowskich Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru
  Gospodarczego do okresu zatrudnienia wymaganego do nabycia prawa do dodatku
  zalicza się okres zatrudnienia na terytorium państw członkowskich Unii
  Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

                                    Art. 11.
1. Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku
  dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania
  przysługuje przez okres 3 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez
  dziecko 7 roku życia, matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo
  opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną
  opieką.
2. Dodatek przysługuje w wysokości 400,00 zł miesięcznie.
3. Dodatek przysługujący za niepełne miesiące kalendarzowe wypłaca się w
  wysokości 1/30 dodatku miesięcznego za każdy dzień. Kwotę dodatku
  przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę.
4. W przypadku podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej prawo do
  wypłaty dodatku ulega zawieszeniu od dnia podjęcia zatrudnienia lub innej
  pracy zarobkowej.
5. Przywrócenie prawa do wypłaty dodatku może nastąpić w razie utraty
  zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o których mowa w ust. 4, jeżeli
  osoba ubiegająca się o dodatek:
   1) nie nabyła prawa do zasiłku dla bezrobotnych;
   2) wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie prawa do dodatku nie później niż w
     terminie 14 dni od dnia ustania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej;
   3) nie zrezygnowała z pracy lub utrata zatrudnienia nie nastąpiła z przyczyn
     leżących po stronie tej osoby.
 6. Dodatek nie przysługuje osobie, jeżeli:
   1) wniosek o przyznanie dodatku złożyła po upływie 30 dni od dnia ustania
     prawa do zasiłku dla bezrobotnych;
   2) nie jest zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy jako poszukująca
     pracy;
   3) ma ustalone prawo do renty socjalnej, emerytury lub renty albo
     świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17.

                                    Art. 12.
1. Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje matce lub ojcu,
  opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka.
2. Dodatek przysługuje również osobie uczącej się.
3. Dodatek przysługuje w wysokości 170,00 zł na dziecko.
4. W przypadku samotnego wychowywania dziecka legitymującego się orzeczeniem o
  niepełnosprawności lub znacznym stopniu niepełnosprawności dodatek
  przysługuje w wysokości 250,00 zł na dziecko, nie więcej jednak niż 750,00 zł
  miesięcznie dla rodziny.
5. Dodatek przysługujący za niepełne miesiące kalendarzowe wypłaca się w
  wysokości 1/30 dodatku miesięcznego za każdy dzień. Należną kwotę dodatku
  zaokrągla się do 10 groszy w górę.
6. W przypadku zbiegu prawa do dodatku, o którym mowa w ust. 1, z prawem do
  dodatku, o którym mowa w art. 11, przysługuje prawo do jednego dodatku
  wybranego przez osobę, o której mowa w ust. 1 lub 2.
7. Dodatek nie przysługuje, jeżeli dziecko lub osoba ucząca się ma ustalone
  prawo do renty socjalnej lub renty.

                                    Art. 13.
1. Dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka przysługuje matce lub
  ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, a
  także osobie uczącej się na pokrycie zwiększonych wydatków związanych z
  rehabilitacją lub kształceniem dziecka w wieku:
   1) do ukończenia 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o
     niepełnosprawności;
   2) powyżej 16 roku życia do ukończenia 24 roku życia, jeżeli legitymuje się
     orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności.
2. Dodatek przysługuje miesięcznie w wysokości:
   1) 50,00 zł na dziecko w wieku do ukończenia 5 roku życia;
   2) 70,00 zł na dziecko w wieku powyżej 5 roku życia do ukończenia 24 roku
     życia.

                                    Art. 14.
1. Dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przysługuje matce lub ojcu,
  opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, a także
  osobie uczącej się na częściowe pokrycie wydatków związanych z rozpoczęciem w
  szkole nowego roku szkolnego.
2. Dodatek wypłaca się jeden raz w roku, we wrześniu, w wysokości 90,00 zł na
  dziecko.

                                    Art. 15.
1. Dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem
  zamieszkania przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo
  opiekunowi prawnemu dziecka, a także osobie uczącej się na częściowe pokrycie
  wydatków związanych z zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduje się
  siedziba szkoły.
2. Dodatek przysługuje przez 10 miesięcy w roku w okresie pobierania nauki, od
  września do czerwca następnego roku kalendarzowego.
 3. Wysokość dodatku wynosi 80,00 zł miesięcznie na dziecko.

                                   Rozdział 3
                             Świadczenia opiekuńcze
                                        
                                    Art. 16.
1. Zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków
  wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki
  i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
2. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje:
   1) niepełnosprawnemu dziecku;
   2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje
     się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
   3) osobie, która ukończyła 75 lat.
3. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku
  powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu
  niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia
  21 roku życia.
4. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje w wysokości 142,00 zł miesięcznie.
5. Zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie przebywającej w instytucji
  zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej, chyba że
  przebywa poza instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie powyżej 14 dni
  w miesiącu.
6. Zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku
  pielęgnacyjnego.
                                        
                                    Art. 17.
1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy
  zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce
  lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka,
  jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej
  w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o
  niepełnosprawności albo o znacznym stopniu niepełnosprawności.
2. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu
  na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5
  ust. 3-10 stosuje się odpowiednio.
3. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w wysokości 420,00 zł miesięcznie.
4. Świadczenie pielęgnacyjne przysługujące za niepełne miesiące kalendarzowe
  wypłaca się w wysokości 1/30 świadczenia pielęgnacyjnego za każdy dzień.
  Należną kwotę świadczenia zaokrągla się do 10 groszy w górę.
5. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:
   1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku przedemerytalnego
     lub świadczenia przedemerytalnego;
   2) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty socjalnej, emerytury
     lub renty;
   3) dziecko wymagające opieki przebywa, w związku z koniecznością
     kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej
     całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu;
   4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to
     dziecko.

                                   Rozdział 4
                     Zasady weryfikacji świadczeń rodzinnych
                                        
                                    Art. 18.
1. Kwoty, o których mowa w art. 5 ust. 1 i 2, oraz wysokości świadczeń
  rodzinnych podlegają weryfikacji co 3 lata, z uwzględnieniem wyników badań
  progu wsparcia dochodowego rodzin. Datę pierwszej weryfikacji ustala się na
  dzień 1 września 2006 r.
2. Próg wsparcia dochodowego rodzin bada i przedstawia Instytut Pracy i Spraw
  Socjalnych.
3. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze
  rozporządzenia, sposób ustalania progu wsparcia dochodowego rodzin, w tym
  grupy wydatków i ich zakres, źródła danych, okres, z jakiego przyjmuje się
  wysokość cen towarów i usług, uwzględniając poziom wydatków gospodarstw
  domowych z II kwintyla rozkładu dochodów.
                                        
                                    Art. 19.
1. W roku, w którym przeprowadza się weryfikację, o której mowa w art. 18 ust.
  1, Rada Ministrów, do dnia 15 maja, przedstawia Trójstronnej Komisji do Spraw
  Społeczno-Gospodarczych:
   1) propozycje wysokości kwot, o których mowa w art. 5 ust. 1 i 2;
   2) propozycje wysokości świadczeń rodzinnych;
   3) wyniki badań progu wsparcia dochodowego rodzin;
   4) informację o realizacji świadczeń rodzinnych za okres od poprzedniej
     weryfikacji, w tym liczbę osób otrzymujących świadczenia rodzinne oraz
     wydatki na ten cel w poszczególnych latach;
   5) informację o sytuacji dochodowej rodzin posiadających dzieci na
     utrzymaniu.
2. Trójstronna Komisja do Spraw Społeczno-Gospodarczych, po otrzymaniu
  propozycji i informacji Rady Ministrów, uzgadnia wysokość kwot, o których
  mowa w art. 5 ust. 1 i 2, oraz wysokość świadczeń rodzinnych, w terminie do
  dnia 15 czerwca danego roku kalendarzowego.
3. Wysokość zasiłku rodzinnego od dnia 1 września 2009 r. nie może być niższa
  niż 40% wartości koszyka żywnościowego dla danej grupy wieku ustalonej w
  badaniach progu wsparcia dochodowego rodzin.
4. W przypadku gdy Trójstronna Komisja do Spraw Społeczno-Gospodarczych nie
  uzgodni w terminie, o którym mowa w ust. 2, wysokości kwot, o których mowa w
  art. 5 ust. 1 i 2, oraz wysokości świadczeń rodzinnych, Rada Ministrów ustala
  kwoty, o których mowa w art. 5 ust. 1 i 2, oraz wysokość świadczeń
  rodzinnych, w drodze rozporządzenia, w terminie do dnia 15 lipca danego roku,
  na poziomie nie niższym niż wynika to z propozycji, o których mowa w ust. 1
  pkt 1 i 2.
5. Wysokość kwot, o których mowa w art. 5 ust. 1 i 2, oraz wysokość świadczeń
  rodzinnych ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej
  "Monitor Polski", w drodze obwieszczenia Prezesa Rady Ministrów, w terminie
  do dnia 15 lipca roku, w którym przeprowadza się weryfikację.

                                   Rozdział 5
          Podmioty realizujące zadania w zakresie świadczeń rodzinnych
                                        
                                    Art. 20.
1. Organ właściwy realizuje zadania w zakresie świadczeń rodzinnych jako
  zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej.
2. Postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych prowadzi organ właściwy.
3. Organ właściwy może upoważnić, w formie pisemnej, zastępcę lub pracownika
  urzędu do prowadzenia postępowania w sprawach, o których mowa w ust. 2, a
  także do wydawania w tych sprawach decyzji.
                                        
                                    Art. 21.
1. Samorząd województwa realizuje zadania w zakresie świadczeń rodzinnych jako
  zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. Do zadań tych należy:
   1) pełnienie funkcji instytucji właściwej w związku z udziałem
     Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia
     społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii
     Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego;
   2) wydawanie decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku
     z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego.
2. Marszałek województwa może, w formie pisemnej, upoważnić dyrektora, jego
  zastępcę lub innego pracownika regionalnego ośrodka polityki społecznej albo
  innego pracownika urzędu marszałkowskiego do załatwiania w jego imieniu spraw
  dotyczących realizacji świadczeń rodzinnych w ramach koordynacji systemów
  zabezpieczenia społecznego i wydawania w tych sprawach decyzji.
3. Świadczenia rodzinne przyznane decyzją wydaną przez marszałka województwa
  wypłaca organ właściwy.
                                        
                                    Art. 22.
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego jest władzą właściwą oraz
instytucją łącznikową w zakresie świadczeń rodzinnych w związku z udziałem
Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

                                   Rozdział 6
     Postępowanie w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń rodzinnych
                                        
                                    Art. 23.
1. Ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują
  odpowiednio na wniosek małżonków, jednego z małżonków, rodziców, jednego
  z rodziców, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, osoby
  uczącej się, pełnoletniej osoby niepełnosprawnej lub innej osoby upoważnionej
  do reprezentowania dziecka lub pełnoletniej osoby niepełnosprawnej.
2. Wniosek składa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na
  miejsce zamieszkania osoby, o której mowa w ust. 1.
3. Wniosek powinien zawierać dane dotyczące:
   1) osoby występującej o przyznanie świadczeń rodzinnych, w tym: imię,
     nazwisko, datę urodzenia, numer PESEL, numer NIP, a w razie gdy nie nadano
     tych numerów lub jednego z nich - serię i numer dowodu osobistego lub
     paszportu oraz w razie potrzeby nazwę organu rentowego wypłacającego
     emeryturę lub rentę, numer emerytury lub renty lub numer konta w Kasie
     Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego;
   2) dzieci pozostających na utrzymaniu osoby, o której mowa w ust. 1, w tym:
     imię, nazwisko, numer PESEL, datę urodzenia, stan cywilny.
4. Do wniosku należy dołączyć odpowiednio:
   1) zaświadczenia o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym
     od osób fizycznych na zasadach ogólnych każdego członka rodziny, wydane
     przez właściwy urząd skarbowy, zawierające informacje o:
     a) wysokości dochodu,
     b) wysokości składek na ubezpieczenia społeczne odliczonych od dochodu,
     c) wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne odliczonych od podatku,
     d) wysokości należnego podatku;
   2) zaświadczenia lub oświadczenia dokumentujące wysokość innych dochodów;
   3) oświadczenie o deklarowanych dochodach osiąganych przez osoby podlegające
     przepisom o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów
     osiąganych przez osoby fizyczne, zawierające w szczególności informacje o:
     a) wysokości dochodu,
     b) wysokości należnych składek na ubezpieczenia społeczne,
     c) wysokości należnych składek na ubezpieczenie zdrowotne,
     d) wysokości i formie opłacanego podatku dochodowego,
     e) wysokości dochodu po odliczeniu należnych składek i podatku;
   4) inne zaświadczenia lub oświadczenia oraz dowody niezbędne do ustalenia
     prawa do świadczeń rodzinnych, w tym:
     a) dokument stwierdzający wiek dziecka,
     b) orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności,
     c) prawomocny wyrok sądu rodzinnego stwierdzający przysposobienie lub
       zaświadczenie sądu rodzinnego lub ośrodka adopcyjno-opiekuńczego o
       prowadzonym postępowaniu sądowym w sprawie o przysposobienie dziecka,
     d) prawomocny wyrok sądu rodzinnego orzekający rozwód lub separację,
     e) orzeczenie sądu rodzinnego o ustaleniu opiekuna prawnego dziecka,
     f) zaświadczenie o uczęszczaniu dziecka do szkoły lub szkoły wyższej,
     g) zaświadczenie z urzędu pracy o braku propozycji zatrudnienia lub innej
       pracy zarobkowej dla osoby ubiegającej się o dodatek, o którym mowa w
       art. 11,
     h) zaświadczenie pracodawcy o terminie urlopu wychowawczego i okresie, na
       jaki został udzielony, oraz o okresach zatrudnienia.
5. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze
  rozporządzenia, sposób i tryb postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń
  rodzinnych, wstrzymywania lub zawieszenia wypłaty tych świadczeń, a także
  sposób ustalania dochodu uprawniającego do świadczeń rodzinnych i wzory:
   1) wniosków o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych,
   2) zaświadczenia z urzędu skarbowego, o którym mowa w ust. 4 pkt 1,
   3) oświadczeń o dochodach rodziny, w tym oświadczeń osób rozliczających się
     na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych
     przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, oraz innych oświadczeń i
     dowodów niezbędnych do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych,
 kierując się koniecznością zapewnienia stosownej dokumentacji niezbędnej do
  sprawnej realizacji świadczeń rodzinnych.
6. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze
  rozporządzenia, sposób i tryb homologacji systemów informatycznych
  stosowanych w urzędach administracji publicznej realizujących zadania w
  zakresie świadczeń rodzinnych, w celu zapewnienia jednolitości stosowania
  prawa oraz spójności monitorowania świadczeń w zakresie objętym ustawą.

                                    Art. 24.
1. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem
  świadczeń, o których mowa w art. 9 i 14-16.
2. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym
  wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu
  zasiłkowego.
3. W przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od
  niepełnosprawności osoby prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres
  zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu
  niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do
  świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa
  termin ważności orzeczenia.
4. W przypadku ustalania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego prawo ustala się na
  czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o
  stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku
  prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w
  którym upływa termin ważności orzeczenia.

                                    Art. 25.
1. W przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny lub innych zmian
  mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, o której mowa w art.
  23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu
  wypłacającego świadczenia rodzinne.
2. W przypadku gdy w okresie zasiłkowym dziecko osiągnęło wiek powodujący
  przejście do następnej grupy wiekowej, zasiłek rodzinny wypłaca się
  w wysokości odpowiadającej nowej grupie wiekowej dziecka, od miesiąca
  następującego po miesiącu, w którym nastąpiła ta zmiana.
3. Osoby otrzymujące świadczenia rodzinne, instytucje publiczne i organizacje
  pozarządowe są obowiązane do udzielania, na żądanie organu właściwego,
  wyjaśnień oraz informacji co do okoliczności mających wpływ na prawo do
  świadczeń rodzinnych.
                                        
                                    Art. 26.
1. Świadczenia rodzinne wypłaca się najpóźniej do 15 dnia danego miesiąca.
2. W przypadku złożenia wniosku w sprawie ustalenia prawa do świadczeń
  rodzinnych po 5 dniu miesiąca świadczenia rodzinne za dany miesiąc wypłaca
  się najpóźniej do 15 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym
  złożono wniosek.
3. Dodatek, o którym mowa w art. 9, wypłaca się do ukończenia przez dziecko
  pierwszego roku życia.
                                        
                                    Art. 27.
1. W przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów faktycznych dziecka lub
  opiekunów prawnych dziecka do świadczeń rodzinnych świadczenia te wypłaca się
  temu z rodziców, opiekunów faktycznych dziecka lub opiekunów prawnych
  dziecka, który pierwszy złożył wniosek.
2. Jeżeli dziecko nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem
  rodziców, świadczenia rodzinne wypłaca się temu z rodziców, pod którego
  opieką dziecko się znajduje.
3. W przypadku zbiegu prawa do zasiłku rodzinnego z prawem do walutowego
  dodatku rodzinnego przysługującego pracownikom polskich placówek
  dyplomatycznych i urzędów konsularnych przysługuje prawo do jednego wybranego
  świadczenia.

                                    Art. 28.
1. Wstrzymuje się wypłatę świadczeń rodzinnych, jeżeli osoba, o której mowa w
  art. 23 ust. 1, odmówiła udzielenia lub nie udzieliła, w wyznaczonym
  terminie, wyjaśnień co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń
  rodzinnych.
2. W przypadku udzielenia wyjaśnień, o których mowa w ust. 1, wypłaca się
  świadczenia rodzinne od miesiąca, w którym wpłynęły wyjaśnienia, do końca
  okresu zasiłkowego. Jeżeli wznowienie wypłaty wstrzymanych świadczeń
  rodzinnych nie nastąpi do końca okresu zasiłkowego, prawo do świadczeń
  rodzinnych wygasa.
                                        
                                    Art. 29.
1. Podmiot realizujący zadania w zakresie świadczeń rodzinnych może gromadzić i
  przetwarzać, w zakresie określonym w ustawie, dane osobowe osoby, o której
  mowa w art. 23 ust. 1, oraz członków jej rodziny.
2. Pracodawcy, właściwe jednostki organizacyjne podległe Ministrowi Obrony
  Narodowej, ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, Szefowi Agencji
  Wywiadu, Szefowi Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Ministrowi
  Sprawiedliwości, podmioty wypłacające uposażenie osobom w stanie spoczynku
  lub uposażenie rodzinne, jednostki, które zawarły umowę agencyjną lub umowę
  zlecenia albo umowę o świadczenie usług, rolnicze spółdzielnie produkcyjne,
  właściwe organy finansowe, organy emerytalne lub rentowe, Zakład Ubezpieczeń
  Społecznych, zwany dalej "Zakładem", Kasa Rolniczego Ubezpieczenia
  Społecznego oraz urzędy administracji rządowej i samorządowej są obowiązani
  wydawać zaświadczenia niezbędne do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych.
  Wydawanie zaświadczeń jest wolne od opłat.

                                    Art. 30.
1. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do
  ich zwrotu.
2. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:
   1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących
     ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie
     wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba
     pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
   2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych
     zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w
     błąd przez osobę pobierającą te świadczenia.
3. Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają
  przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji
  ustalającej te należności.
4. Bieg przedawnienia przerywa: odroczenie terminu płatności należności,
  rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do
  ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej dłużnik został zawiadomiony.
5. Nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych,
  jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat.
6. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ustalone prawomocną decyzją
  podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych.
7. Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają egzekucji w trybie
  przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
8. Kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi
  łącznie z ustawowymi odsetkami.
9. Organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych
  świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń
  rodzinnych w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na
  raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji
  rodziny.

                                    Art. 31.
Jeżeli odmowa przyznania świadczeń rodzinnych lub ustalenie ich wysokości były
następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczeń
rodzinnych, wypłata świadczeń rodzinnych może nastąpić za 3 lata wstecz, licząc
od dnia zawiadomienia o popełnieniu błędu lub dnia wydania decyzji prostującej
błąd z urzędu.

                                    Art. 32.
W sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z
dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r.
Nr 98, poz. 1071, z 2001 r. Nr 49, poz. 509 oraz z 2002 r. Nr 113, poz. 984 i Nr
169, poz. 1389).

                                   Rozdział 7
                        Finansowanie świadczeń rodzinnych
                                        
                                    Art. 33.
1. Do finansowania świadczeń rodzinnych mają zastosowanie przepisy o finansach
  publicznych.
2. Świadczenia rodzinne, składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z
  ubezpieczenia społecznego oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne są
  finansowane w formie dotacji celowej z budżetu państwa.
3. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia:
   1) tryb przekazywania środków finansowych na wypłaty świadczeń rodzinnych
     podmiotom, o których mowa w art. 48 i 49, uwzględniający etapy realizacji
     świadczeń rodzinnych przez właściwe organy i podmioty;
   2) sposób sporządzania sprawozdań rzeczowo-finansowych o zadaniach
     zrealizowanych ze środków budżetu państwa, uwzględniając w szczególności
     terminy i sposoby ich przedstawiania oraz wzory tych sprawozdań.
                                        
                                   Rozdział 8
                       Zmiany w przepisach obowiązujących
                                        
                                    Art. 34.
W ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr
43, poz. 296, z późn. zm.)[4] wprowadza się następujące zmiany:
1) w art. 476:
   a) w § 2 uchyla się pkt 3,
   b) w § 5 w pkt 2 lit. c otrzymuje brzmienie:
     "c) świadczenia w sprawach należących do właściwości Zakładu Ubezpieczeń
       Społecznych,";
2) w art. 4778 w §2:
   a) pkt 1 otrzymuje brzmienie:
     "1) o zasiłek chorobowy, wyrównawczy, opiekuńczy, macierzyński, porodowy,
       pogrzebowy, rodzinny oraz o dodatki do zasiłku rodzinnego,",
   b) pkt 4 otrzymuje brzmienie:
     "4) o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności,";
3) w art. 833 § 6 otrzymuje brzmienie:
  "§ 6. Nie podlegają egzekucji świadczenia alimentacyjne, świadczenia
     rodzinne, dodatki rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe i dla sierot
     zupełnych.".
                                        
                                    Art. 35.
W ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
(Dz.U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968, z późn. zm.)[5] wprowadza się następujące
zmiany:
1) w art. 8 w § 1 pkt 12 otrzymuje brzmienie:
  "12) kwoty otrzymane z tytułu zasiłku stałego wyrównawczego, pomocy
     pieniężnej dla rodzin zastępczych oraz pomocy dla uczących się i
     studiujących wychowanków placówek opiekuńczo-wychowawczych i rodzin
     zastępczych,";
2) w art. 10 § 4 otrzymuje brzmienie:
  "§ 4. Nie podlegają egzekucji świadczenia alimentacyjne, świadczenia
  rodzinne, dodatki rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe i dla sierot
     zupełnych.".
                                        
                                    Art. 36.
W ustawie z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (Dz.U. z 1991 r. Nr
45, poz. 200, z późn. zm.)[6] w art. 4 wprowadza się następujące zmiany:
1) w ust. 4a wyrazy "31 grudnia 2003 r." zastępuje się wyrazami "30 kwietnia
  2004 r.";
2) w ust. 5a wyrazy "31 grudnia 2003 r." zastępuje się wyrazami "30 kwietnia
  2004 r.";
3) w ust. 7 wyrazy "31 grudnia 2003 r." zastępuje się wyrazami "30 kwietnia
  2004 r.";
4) po ust. 7 dodaje się ust. 7a w brzmieniu:
  "7a. W przypadku osób ubiegających się o świadczenia z funduszu
     alimentacyjnego za okres po 31 grudnia 2003 r. świadczenia z funduszu
     alimentacyjnego przysługują, jeżeli przeciętny miesięczny dochód na osobę
     w rodzinie uprawnionego uzyskany w 2002 r. nie przekracza 612 zł.".
                                        
                                    Art. 37.
W ustawie z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr
64, poz. 414, z późn. zm.)[7] wprowadza się następujące zmiany:
1) art. 4a otrzymuje brzmienie:
     "Art. 4a. Przy ustalaniu prawa do zasiłku stałego wyrównawczego w składzie
           rodziny nie uwzględnia się dzieci wychowywanych w ramach rodziny
           zastępczej, a do dochodu rodziny nie wlicza się ich dochodów i
           pomocy pieniężnej, o której mowa w art. 33g ust. 1-3, chyba że
           zasiłek ma być przyznany ze względu na te dzieci.";
2) w art. 11 pkt 1-2a otrzymują brzmienie:
   "1) przyznawanie i wypłacanie zasiłku stałego wyrównawczego,
    2) przyznawanie i wypłacanie zasiłków okresowych, specjalnych okresowych i
     macierzyńskich okresowych,
   2a) opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne za osoby, o których mowa w
     art. 31b ust. 2 i 3,";
3) w art. 27:
   a) uchyla się ust. 1-3a i 5,
   b) w ust. 6 pkt 3 otrzymuje brzmienie:
     "3) wysokość zasiłku stałego wyrównawczego nie może być wyższa od kwoty
       418 zł i niższa od kwoty 19 zł miesięcznie.";
4) uchyla się art. 30;
5) w art. 31:
   a) uchyla się ust. 4a-4g i 9,
   b) ust. 10 otrzymuje brzmienie:
     "10. Macierzyński zasiłek okresowy przysługuje osobom, o których mowa w
       ust. 6, jeżeli dochód na osobę w rodzinie nie przekracza dochodu na
       osobę w rodzinie określonego w art. 4 ust. 1.";
6) w art. 31b:
   a) uchyla się ust. 1,
   b) ust. 2 i 3 otrzymują brzmienie:
     "2. Za osobę nieotrzymującą świadczenia pielęgnacyjnego zdolną do pracy,
       lecz niepozostającą w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania
       opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na
       bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w
       postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli
       dochód rodziny przekracza półtorakrotny dochód określony zgodnie z art.
       4, a dziecko ma orzeczoną niepełnosprawność wraz ze wskazaniami, o
       których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997
       r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
       niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776, z późn. zm.)[8], ośrodek
       pomocy społecznej opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe,
       od kwoty świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie
       przepisów o świadczeniach rodzinnych, chyba że osoba ta podlega
       obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu z innych tytułów lub
       otrzymuje emeryturę albo rentę, z zastrzeżeniem ust. 8.
     3. Za osobę, która zrezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością
       sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad ciężko chorym członkiem
       rodziny lub wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem,
       ośrodek pomocy społecznej opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i
       rentowe, od kwoty świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na
       podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, jeżeli dochód w rodzinie
       osoby opiekującej się nie przekracza półtorakrotnego dochodu określonego
       zgodnie z art. 4 i osoba opiekująca się nie podlega obowiązkowo
       ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu z innych tytułów lub nie
       otrzymuje emerytury albo renty. Dotyczy to również osób, które w związku
       z koniecznością sprawowania opieki pozostają na urlopie bezpłatnym.",
   c) w ust. 6:
     - pkt 1 otrzymuje brzmienie:
         "1) osoby, o których mowa w ust. 2, przez okres niezbędny do uzyskania
           20-letniego w przypadku kobiet i 25-letniego w przypadku mężczyzn
           okresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego), jednak nie
           dłużej niż przez 20 lat,",
     - uchyla się pkt 2,
   d) uchyla się ust. 7,
   e) ust. 9 otrzymuje brzmienie:
     "9. Nie opłaca się składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osobę,
       o której mowa w ust. 2 i 3, jeżeli w dniu złożenia wniosku o opłacanie
       składki osoba ta ma więcej niż 50 lat i nie ma okresu ubezpieczenia
       (składkowego i nieskładkowego) wynoszącego co najmniej 10 lat, oraz za
       osobę, która legitymuje się tym okresem w wymiarze 20 lat w przypadku
       kobiet i 25 lat w przypadku mężczyzn.";
7) w art. 35a w ust. 1 pkt 3 otrzymuje brzmienie:
  "3) wysokość macierzyńskiego zasiłku okresowego,";
8) w art. 37 uchyla się ust. 5.

                                    Art. 38.
W ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z
1998 r. Nr 7, poz. 25, z późn. zm.)[9] wprowadza się następujące zmiany:
1) w art. 9 uchyla się pkt 3;
2) art. 15 otrzymuje brzmienie:
    "Art. 15. Z tytułu urodzenia dziecka, a także z tytułu przyjęcia dziecka
    w wieku do jednego roku na wychowanie, jeżeli w tym czasie został
           złożony wniosek o przysposobienie, ubezpieczonemu przysługuje
           zasiłek macierzyński w wysokości trzyipółkrotnej emerytury
           podstawowej. Jeżeli ubezpieczeniu podlegają oboje rodzice, zasiłek
           ten przysługuje im łącznie.".
                                        
                                    Art. 39.
W ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U.
z 2000 r. Nr 14, poz. 176, z późn. zm.)[10] w art. 21 w ust. 1 pkt 8 otrzymuje
brzmienie:
   "8) świadczenia rodzinne wypłacone na podstawie przepisów o świadczeniach
     rodzinnych, dodatki rodzinne i pielęgnacyjne oraz zasiłki porodowe
     wypłacone na podstawie odrębnych przepisów,".
                                        
                                    Art. 40.
W ustawie z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i
wychowawczych (Dz.U. z 1998 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.)[11] wprowadza się
następujące zmiany:
1) w art. 2:
   a) w ust. 2a wyrazy "31 grudnia 2003 r." zastępuje się wyrazami "30 kwietnia
     2004 r.",
   b) w ust. 8 wyrazy "31 grudnia 2003 r." zastępuje się wyrazami "30 kwietnia
     2004 r.",
   c) po ust. 8 dodaje się ust. 8a w brzmieniu:
     "8a. W przypadku osób ubiegających się o zasiłek rodzinny za okres po 31
       grudnia 2003 r. zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przeciętny
       miesięczny dochód na osobę w rodzinie uprawnionego uzyskany w 2002 r.
       nie przekracza 548 zł.",
   d) w ust. 9 wyrazy "31 grudnia 2003 r." zastępuje się wyrazami "30 kwietnia
     2004 r.",
   e) po ust. 9 dodaje się ust. 9a w brzmieniu:
     "9a. W przypadku osób samotnie wychowujących dzieci oraz osób
       wychowujących dzieci uprawnione do zasiłku pielęgnacyjnego, ubiegających
       się o zasiłek rodzinny za okres po 31 grudnia 2003 r., zasiłek rodzinny
       przysługuje, jeżeli przeciętny miesięczny dochód na osobę w rodzinie
       uprawnionego uzyskany w 2002 r. nie przekracza 612 zł.",
   f) w ust. 10 po wyrazach "2001" dodaje się wyrazy "i 2002",
   g) w ust. 11 wyrazy "ust. 8 i 9" zastępuje się wyrazami "ust. 8, 8a, 9 i
     9a";
2) w art. 3 po ust. 3 dodaje się ust. 3a w brzmieniu:
  "3a. W przypadku ustalania prawa do zasiłku rodzinnego na podstawie dochodu
     uzyskanego w roku kalendarzowym 2001 albo 2002 do dochodu tego wlicza się
     otrzymywaną rentę socjalną przyznaną na podstawie przepisów o pomocy
     społecznej.";
3) w art. 13 w ust. 8a po wyrazach "W 2003 r." dodaje się wyrazy "i 2004 r.";
4) w art. 15a w ust. 4 wyrazy "31 grudnia 2003 r." zastępuje się wyrazami "30
  kwietnia 2004 r.";
5) w art. 15b:
   a) w ust. 1 po wyrazach "ust. 4" dodaje się wyrazy "i 4a",
   b) w ust. 4 wyrazy "31 grudnia 2003 r." zastępuje się wyrazami "30 kwietnia
     2004 r.",
   c) po ust. 4 dodaje się ust. 4a w brzmieniu:
     "4a. W przypadku osób ubiegających się o zasiłek wychowawczy za okres po
       31 grudnia 2003 r. zasiłek wychowawczy przysługuje, jeżeli przeciętny
       miesięczny dochód na osobę w rodzinie uprawnionego uzyskany w 2002 r.
       nie przekracza 548 zł.",
   d) w ust. 5 po wyrazach "ust. 4" dodaje się wyrazy "i 4a".
   
                                    Art. 41.
W ustawie z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu
(Dz.U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514) wprowadza się następujące zmiany:
1) w art. 2 w ust. 1 w pkt 2:
   a) lit. j otrzymuje brzmienie:
     " j) nie pobiera, na podstawie przepisów o pomocy społecznej, zasiłku
       stałego wyrównawczego,",
   b) po lit. j dodaje się lit. k w brzmieniu:
     "k) nie pobiera, na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych,
       świadczenia pielęgnacyjnego lub dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu
       samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla
       bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania,";
2) w art. 16 w ust. 10 pkt 4 otrzymuje brzmienie:
  "4) pobiera dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania
     dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu
     ustawowego okresu jego pobierania przysługujący na podstawie przepisów o
     świadczeniach rodzinnych.";
3) w art. 24 ust. 4 otrzymuje brzmienie:
   "4. Do okresu uprawniającego do zasiłku, od którego zależy wysokość i okres
     pobierania zasiłku, zalicza się również okresy pobierania, na podstawie
     przepisów o pomocy społecznej, gwarantowanego zasiłku okresowego oraz
     okresy pobierania, na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych,
     dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i
     utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego
     okresu jego pobierania, okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w
     celu przygotowania zawodowego młodocianych pracowników, okres zatrudnienia
     za granicą osoby, która przesiedliła się do kraju na warunkach repatriacji
     w rozumieniu przepisów o obywatelstwie polskim, oraz okresy urlopu
     bezpłatnego, udzielonego na podstawie przepisów w sprawie bezpłatnych
     urlopów dla matek pracujących opiekujących się małymi dziećmi, innych
     udzielonych w tym celu urlopów bezpłatnych, a także okresy niewykonywania
     pracy przed dniem 8 czerwca 1968 r. stanowiące przerwę w zatrudnieniu
     spowodowaną opieką nad dzieckiem:
     1) w wieku do 4 lat - w granicach do 3 lat na każde dziecko oraz łącznie z
       okresami, o których mowa w art. 23 ust. 2 pkt 2 - bez względu na liczbę
       dzieci - do 6 lat,
     2) na które, ze względu na jego stan fizyczny, psychiczny lub
       psychofizyczny, przysługuje zasiłek pielęgnacyjny - dodatkowo do 3 lat
       na każde dziecko.";
4) w art. 53 w ust. 1 pkt 3 otrzymuje brzmienie:
  "3) inne niż wymienione w pkt 1 i 2 osoby podlegające ubezpieczeniu
     społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyjątkiem osób duchownych,
     osób pobierających, na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych,
     świadczenie pielęgnacyjne lub dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu
     samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych
     na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania i osób podlegających
     ubezpieczeniu społecznemu rolników, a także żołnierzy niezawodowych w
     służbie czynnej, osób odbywających zastępcze formy służby wojskowej, osób
     przebywających na urlopach wychowawczych oraz pobierających zasiłek
     macierzyński.".
                                        
                                    Art. 42.
W ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553, z
późn. zm.)[12] art. 209 otrzymuje brzmienie:
   "Art. 209. § 1. Kto uporczywie uchyla się od wykonania ciążącego na nim z
             mocy ustawy lub orzeczenia sądowego obowiązku opieki przez
             niełożenie na utrzymanie osoby najbliższej lub innej osoby i przez
             to naraża ją na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb
             życiowych,
            podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia
             wolności do lat 2.
        § 2. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego, organu pomocy
           społecznej lub organu udzielającego odpowiedniego świadczenia
           rodzinnego.
        § 3. Jeżeli pokrzywdzonemu przyznano odpowiednie świadczenie rodzinne,
           ściganie odbywa się z urzędu.".
                                        
                                    Art. 43.
W ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz.
926, z późn. zm.)[13] w art. 299 wprowadza się następujące zmiany:
1) w § 3 w pkt 8 kropkę zastępuje się przecinkiem i dodaje się pkt 9 w
  brzmieniu:
   "9) wójtom, burmistrzom lub prezydentom miast w zakresie prowadzonych
     postępowań o przyznanie świadczeń rodzinnych.";
2) § 4 otrzymuje brzmienie:
   "§ 4. Informacje o numerach rachunków bankowych posiadanych przez podatników
     mogą być udostępniane:
     1) Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych i Kasie Rolniczego Ubezpieczenia
       Społecznego,
     2) komornikom sądowym w związku z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym,
     3) wójtom, burmistrzom lub prezydentom miast w zakresie prowadzonych
       postępowań o przyznanie świadczeń rodzinnych.".

                                    Art. 44.
W ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
(Dz.U. Nr 137, poz. 887, z późn. zm.)[14] wprowadza się następujące zmiany:
1) w art. 4 w pkt 2:
   a) lit. a otrzymuje brzmienie:
     "a) pracodawca - w stosunku do pracowników oraz jednostka organizacyjna
       lub osoba fizyczna pozostająca z inną osobą fizyczną w stosunku prawnym
       uzasadniającym objęcie tej osoby ubezpieczeniami społecznymi, w tym z
     tytułu przebywania na urlopie wychowawczym albo pobierania zasiłku
       macierzyńskiego, z wyłączeniem osób, którym zasiłek macierzyński wypłaca
       Zakład,",
   b) lit. k otrzymuje brzmienie:
     "k) ośrodek pomocy społecznej - w stosunku do osób nieotrzymujących
       świadczenia pielęgnacyjnego rezygnujących z zatrudnienia w związku z
       koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad dzieckiem
       wymagającym stałej pielęgnacji lub nad ciężko chorym członkiem rodziny
       oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem,",
   c) lit. m otrzymuje brzmienie:
     "m) Zakład - w stosunku do osób podlegających ubezpieczeniom społecznym z
       tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego albo zasiłku w wysokości
       zasiłku macierzyńskiego, jeżeli zasiłki te wypłaca Zakład,",
   d) po lit. u dodaje się lit. w w brzmieniu:
     "w) wójt, burmistrz lub prezydent miasta - w stosunku do osób
       otrzymujących świadczenie pielęgnacyjne, na podstawie przepisów o
       świadczeniach rodzinnych,";
2) w art. 6:
   a) ust. 2 otrzymuje brzmienie:
     "2. Zasady podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu osób
       nieotrzymujących świadczenia pielęgnacyjnego rezygnujących z
       zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej,
       osobistej opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji lub ciężko
       chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem
       lub rodzeństwem, za które składki opłaca ośrodek pomocy społecznej,
       regulują przepisy o pomocy społecznej.",
   b) po ust. 2 dodaje się ust. 2a i 2b w brzmieniu:
     "2a.  Za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne wójt, burmistrz lub
       prezydent miasta opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od
       podstawy odpowiadającej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego
       przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych przez
       okres niezbędny do uzyskania okresu ubezpieczenia (składkowego i
       nieskładkowego) odpowiednio 20-letniego przez kobietę i 25-letniego
       przez mężczyznę, jednak nie dłużej niż przez 20 lat.
     2b. Wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie opłaca składki na
       ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie
       pielęgnacyjne, jeżeli w terminie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego
       miała ukończone 50 lat lub więcej i okres ubezpieczenia (składkowy i
       nieskładkowy) krótszy niż 10 lat.";
3) w art. 16:
   a) ust. 6 otrzymuje brzmienie:
     "6. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób nieotrzymujących
       świadczenia pielęgnacyjnego rezygnujących z zatrudnienia w związku z
       koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad dzieckiem
       wymagającym stałej opieki i pielęgnacji lub ciężko chorym członkiem
       rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem
       finansują w całości ośrodki pomocy społecznej.",
   b) po ust. 6a dodaje się ust. 6b w brzmieniu:
     "6b. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób pobierających
       świadczenie pielęgnacyjne finansuje w całości wójt, burmistrz lub
       prezydent miasta.";
4) w art. 18:
   a) ust. 5 i 5a otrzymują brzmienie:
      "5. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób
       nieotrzymujących świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w
       przepisach o pomocy społecznej, rezygnujących z zatrudnienia w związku
       z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad
       dzieckiem wymagającym stałej opieki i pielęgnacji lub ciężko chorym
       członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub
       rodzeństwem, oraz osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne na
       podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych stanowi kwota świadczenia
       pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach
       rodzinnych, z zastrzeżeniem ust. 9.
     5a. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób
       przebywających na urlopie wychowawczym stanowi kwota świadczenia
       pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach
       rodzinnych, z zastrzeżeniem ust. 9.";
5) w art. 36 ust. 2a otrzymuje brzmienie:
   "2a. Osoba przebywająca na urlopie wychowawczym lub pobierająca zasiłek
     macierzyński albo zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego jest
     obowiązana poinformować płatnika składek o ustaleniu prawa do emerytury i
     renty albo o podleganiu ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu niż
     przebywanie na urlopie wychowawczym.";
6) w art. 50 ust. 9 otrzymuje brzmienie:
   "9. Dane zgromadzone na kontach, o których mowa w ust. 3, udostępnia się
     bezpłatnie sądom, prokuratorom, organom kontroli skarbowej, organom
     podatkowym, ośrodkom pomocy społecznej, powiatowym centrom pomocy rodzinie
     oraz Komisji Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych, a także w
     zakresie niezbędnym do realizacji świadczeń rodzinnych wójtowi,
     burmistrzowi lub prezydentowi miasta.";
7) w art. 76:
   a) w ust. 1 w pkt 6 uchyla się lit. a,
   b) ust. 2 otrzymuje brzmienie:
     "2. Należności z tytułu poniesionych kosztów, o których mowa w ust. 1 pkt
       6, podlegają refundacji z budżetu państwa w części proporcjonalnej do
       liczby świadczeń finansowanych z tych źródeł.".

                                    Art. 45.
W ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118, z późn. zm.)[15] wprowadza się
następujące zmiany:
1) w art. 87 ust. 4 otrzymuje brzmienie:
  "4. Zasady, o której mowa w ust. 3, nie stosuje się, jeżeli zmniejszenie
     podstawy wymiaru składek poniżej najniższego wynagrodzenia nastąpiło na
     skutek pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wypłaconego
     na podstawie przepisów Kodeksu pracy, zasiłków i świadczenia
     rehabilitacyjnego z ubezpieczenia chorobowego lub z ubezpieczenia
     wypadkowego. Zasady tej nie stosuje się również, jeżeli podstawa wymiaru
     składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe stanowiła kwotę zasiłku
     stałego z pomocy społecznej lub świadczenia pielęgnacyjnego określonego w
     przepisach o świadczeniach rodzinnych oraz do: pracowników, o których mowa
     w art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym
     wynagrodzeniu za pracę (Dz.U. Nr 200, poz. 1697), żołnierzy niezawodowych
     w służbie czynnej, ubezpieczonych odbywających zastępcze formy służby
  wojskowej, a także pozostających w służbie kandydackiej funkcjonariuszy
     Policji, Straży Graniczej, Biura Ochrony Rządu i Państwowej Straży
     Pożarnej.";
2) w art. 139 w ust. 1 pkt 6 otrzymuje brzmienie:
   "6) kwoty nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych lub pielęgnacyjnych oraz
     świadczeń rodzinnych w razie braku możliwości potrącenia z wypłacanych
     zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych oraz świadczeń rodzinnych, wraz z
     odsetkami za zwłokę w ich spłacie,";
3) w art. 141 ust. 3 otrzymuje brzmienie:
   "3. Kwoty wolne od potrąceń i egzekucji ustala się dla emerytur i rent wraz
     ze wszystkimi wzrostami, zwiększeniami, dodatkami oraz innymi
     świadczeniami wypłacanymi wraz z emeryturą lub rentą na podstawie
     odrębnych przepisów, z wyłączeniem świadczeń rodzinnych oraz dodatku dla
     sierot zupełnych i dodatku pielęgnacyjnego.".
                                        
                                    Art. 46.
W ustawie z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym
Funduszu Zdrowia (Dz.U. Nr 45, poz. 391, Nr 73, poz. 660, Nr 96, poz. 874, Nr
122, poz. 1143, Nr 128, poz. 1176 i Nr 135, poz. 1268) wprowadza się następujące
zmiany:
1) w art. 9:
   a) w ust. 1:
     - pkt 25 otrzymuje brzmienie:
        "25) osoby pobierające zasiłek stały wyrównawczy z pomocy społecznej
         niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego
         tytułu;",
     - po pkt 25 dodaje się pkt 25a w brzmieniu:
        "25a) osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne lub dodatek do
         zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty
         prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu
         jego pobierania przyznane na podstawie przepisów o świadczeniach
         rodzinnych, niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z
         innego tytułu;",
   b) ust. 2 otrzymuje brzmienie:
     "2. Status członka rodziny osoby ubezpieczonej zwalnia z obowiązku
       ubezpieczenia zdrowotnego osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 16-19, 23-
       25a, 26a i 29.";
2) w art. 11 w ust. 3 pkt 2 otrzymuje brzmienie:
     "2) osobę, o której mowa w art. 7 ust. 1, stanowi kwota odpowiadająca
       wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie
       przepisów o świadczeniach rodzinnych.";
3) w art. 16 po pkt 9 dodaje się pkt 9a w brzmieniu:
   "9a) osób, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 25a, obejmuje okres od dnia
     przyznania świadczenia pielęgnacyjnego lub dodatku do zasiłku rodzinnego z
     tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla
     bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania do dnia
     utraty prawa do ich pobierania;";
4) w art. 17:
   a) po ust. 11 dodaje się ust. 11a w brzmieniu:
     "11a. Osoby, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 25a, zgłasza do
       ubezpieczenia zdrowotnego wójt, burmistrz lub prezydent miasta.",
   b) ust. 14 otrzymuje brzmienie:
     "14. Osoby, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 28, zgłasza do
       ubezpieczenia zdrowotnego w imiennym raporcie miesięcznym kierowanym do
       Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pracodawca albo rolnicza spółdzielnia
       produkcyjna.",
   c) uchyla się ust. 15;
5) w art. 22 ust. 3 otrzymuje brzmienie:
  "3. Podstawą wymiaru składki dla rolnika, o którym mowa w art. 9 ust. 1 pkt
     30, oraz dla domowników, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. b i pkt
     30, jest kwota odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego
     przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych.";
6) w art. 23:
   a) ust. 5 otrzymuje brzmienie:
     "5. Podstawę wymiaru składek osób, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 2 i
       3, stanowi kwota odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego
       przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych.",
   b) w ust. 9:
     - pkt 3 otrzymuje brzmienie:
        "3) osób, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 16-19, jest kwota
         odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na
         podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych;",
     - pkt 5-7 otrzymują brzmienie:
        "5) osób, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 23, jest kwota
         odpowiadająca wysokości pobieranego zasiłku dla bezrobotnych lub
         stypendium, a w przypadku niepobierania przez bezrobotnego zasiłku lub
         stypendium - kwota odpowiadająca 40% wysokości świadczenia
         pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach
         rodzinnych;
        6) osób, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 24, jest kwota
         odpowiadająca wysokości zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia
         przedemerytalnego, a w przypadku niepobierania zasiłku
         przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego - kwota
         odpowiadająca 40% wysokości świadczenia pielęgnacyjnego
         przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych;
        7) osób, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 25, jest kwota
         odpowiadająca wysokości renty socjalnej lub zasiłku stałego
         wyrównawczego z pomocy społecznej;",
     - po pkt 7 dodaje się pkt 7a w brzmieniu:
        "7a) osób, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 25a, jest kwota
         odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na
         podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych;";
     - pkt 8-10 otrzymują brzmienie:
        "8) osób, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 26, 26a i 27, jest kwota
         odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na
         podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych;
         9) osób, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 28, jest kwota
         odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na
         podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych;
        10) osób, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 29, jest kwota
         odpowiadająca kwocie faktycznie otrzymanych alimentów, nie wyższa
         jednak od wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na
         podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych;",
   c) ust. 10 otrzymuje brzmienie:
     "10. Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne dla osób, o
       których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. f i pkt 20, z wyłączeniem osób
       duchownych będących podatnikami podatku dochodowego od osób fizycznych
       lub zryczałtowanego podatku od przychodów osób duchownych, jest kwota
       odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na
       podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych.";
7) w art. 27 ust. 13 otrzymuje brzmienie:
   "13. Za osobę korzystającą z urlopu wychowawczego składkę na ubezpieczenie
     zdrowotne oblicza pracodawca albo rolnicza spółdzielnia produkcyjna.";
8) w art. 28 w ust. 1 po pkt 8 dodaje się pkt 8a w brzmieniu:
  "8a) osób, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 25a, opłaca wójt, burmistrz lub
     prezydent miasta;".
  
                                   Rozdział 9
                      Przepisy przejściowe i dostosowujące
                                        
                                    Art. 47.
1. W okresie od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. wysokość
  miesięcznego zasiłku rodzinnego wynosi:
   1) 43,00 zł na pierwsze i drugie dziecko;
   2) 53,00 zł na trzecie dziecko;
   3) 66,00 zł na czwarte i kolejne dziecko.
2. W okresie, o którym mowa w ust. 1, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się
  na podstawie dochodu uzyskanego przez rodzinę w roku kalendarzowym 2002.

                                    Art. 48.
1. Do dnia przekazania organowi właściwemu realizacji zadań w zakresie
  świadczeń rodzinnych wniosek o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz
  ich wypłatę składa się odpowiednio do podmiotów, o których mowa w ust. 2 pkt
  2 i art. 49 ust. 1 pkt 2.
2. W okresie od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. świadczenia
  rodzinne przyznają i wypłacają:
   1) zasiłek rodzinny, o którym mowa w art. 6, oraz dodatki do zasiłku
     rodzinnego, o których mowa w art. 9-15, a także zasiłek pielęgnacyjny i
     świadczenie pielęgnacyjne - organ właściwy:
     a) osobom bezrobotnym oraz osobom pobierającym zasiłek przedemerytalny lub
       świadczenie przedemerytalne,
     b) osobom, którym do dnia wejścia w życie ustawy zasiłki rodzinne i
       pielęgnacyjne przyznawały i wypłacały ośrodki pomocy społecznej,
     c) osobom ubiegającym się o dodatki, o których mowa w art. 10-12, lub o
       świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17,
     d) osobom zatrudnionym lub wykonującym pracę na podstawie umowy zlecenia
       lub umowy agencyjnej u pracodawcy zatrudniającego w dniu 31 marca 2004
       r. nie więcej niż 4 pracowników,
     e) osobom, którym są wypłacane za okres po ustaniu zatrudnienia zasiłki z
       ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa,
     f) posłom i senatorom,
     g) osobom, którym po dniu wejścia w życie ustawy ustalone zostało prawo do
       emerytury, renty, renty rodzinnej, renty socjalnej lub uposażenia
       rodzinnego;
   2) zasiłek rodzinny, o którym mowa w art. 6, oraz dodatki, o których mowa w
     art. 9 i 13-15, a także zasiłki pielęgnacyjne:
     a) pracodawcy zatrudniający w dniu 31 marca 2004 r. co najmniej 5
       pracowników - swoim pracownikom w czasie trwania ich zatrudnienia oraz
       osobom wykonującym pracę na podstawie umowy zlecenia lub umowy
       agencyjnej,
     b) właściwe jednostki organizacyjne podległe Ministrowi Obrony Narodowej,
       ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, Szefowi Agencji Wywiadu,
       Szefowi Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Ministrowi
       Sprawiedliwości - żołnierzom lub funkcjonariuszom tych służb,
     c) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego - osobom podlegającym
       ubezpieczeniu społecznemu rolników,
     d) Zakład:
          - osobom ubezpieczonym innym niż wymienieni w lit. a-c prowadzącym
           pozarolniczą działalność i osobom z nimi współpracującym oraz
           duchownym,
          - osobom, którym wypłacał emeryturę, rentę, rentę socjalną albo rentę
           rodziną, do dnia wejścia w życie ustawy,
     e) rolnicze spółdzielnie produkcyjne - członkom, jeżeli są obowiązane do
       wypłaty świadczeń rodzinnych pracownikom,
     f) jednostki, które zawarły umowę agencyjną lub umowę zlecenia, jeżeli są
       obowiązane do wypłaty świadczeń rodzinnych pracownikom,
     g) właściwe organy emerytalne lub rentowe osobom, którym wypłacały
       emerytury, renty, renty rodzinne lub uposażenia rodzinne, do dnia
       wejścia w życie ustawy.
3. Podmioty realizujące zadania z zakresu świadczeń rodzinnych, o których mowa
  w ust. 2 pkt 1 i pkt 2 lit. b-d oraz g, świadczenia rodzinne przyznają
  w drodze decyzji administracyjnej.
4. Do dnia przekazania organowi właściwemu realizacji zadań z zakresu świadczeń
  rodzinnych podmioty, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i art. 49 ust. 1 pkt 2,
  wypłacają świadczenia rodzinne w dotychczasowych terminach wypłaty zasiłków
  rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych.
5. Do dnia przekazania organowi właściwemu realizacji zadań z zakresu świadczeń
  rodzinnych zadania te są finansowane z budżetu państwa.

                                    Art. 49.
1. W okresie od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. świadczenia
  rodzinne przyznają i wypłacają:
   1) zasiłek rodzinny, o którym mowa w art. 6, oraz dodatki, o których mowa w
     art. 9-15, a także zasiłki pielęgnacyjne i świadczenie pielęgnacyjne -
     organ właściwy;
   2) zasiłek rodzinny, o którym mowa w art. 6, oraz dodatki, o których mowa w
     art. 9 i 13-15, a także zasiłki pielęgnacyjne, pracodawcy zatrudniający w
     dniu 31 lipca 2005 r. co najmniej 20 pracowników - swoim pracownikom w
     czasie trwania ich zatrudnienia oraz osobom wykonującym pracę na podstawie
     umowy zlecenia lub umowy agencyjnej.
2. Przepis art. 48 ust. 5 stosuje się odpowiednio.
                                        
                                    Art. 50.
1. W przypadku zmiany podmiotu realizującego świadczenia rodzinne obowiązek
  poinformowania o tym fakcie osoby otrzymującej świadczenie spoczywa na
  podmiocie dotychczas je realizującym. Obowiązek ten dotyczy również podmiotów
  realizujących zasiłki rodzinne, pielęgnacyjne lub wychowawcze do dnia
  wejścia w życie ustawy.
2. W przypadku gdy zmiana podmiotu realizującego świadczenia rodzinne następuje
  wskutek zmiany w sytuacji osoby otrzymującej świadczenie rodzinne, w
  szczególności gdy wiąże się ze zmianą miejsca zatrudnienia lub przejściem na
  emeryturę, rentę, uposażenie rodzinne lub rentę rodzinną, realizację
  świadczeń rodzinnych przejmuje organ właściwy.
3. W przypadku, o którym mowa w ust. 2, podmiot realizujący świadczenia
  rodzinne jest obowiązany do niezwłocznego przekazania organowi właściwemu
  posiadanej dokumentacji dotyczącej osoby otrzymującej świadczenia rodzinne.
  Podmiot realizujący świadczenia rodzinne pozostawia w swoich aktach
  poświadczone przez siebie za zgodność z oryginałem kopie dokumentów.
4. Osobie niewymienionej w art. 48 i 49 uprawnionej do świadczeń rodzinnych
  świadczenie przyznaje organ właściwy.
                                        
                                    Art. 51.
Upoważnia się ministra właściwego do spraw finansów publicznych do dokonania, na
wniosek ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, przeniesienia
między częściami, działami, rozdziałami i paragrafami zawartych w ustawie
budżetowej na rok 2004 planowanych wydatków przeznaczonych na finansowanie:
   1) zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych przysługujących na
     podstawie przepisów o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i
     wychowawczych;
   2) świadczeń z funduszu alimentacyjnego przysługujących na podstawie
     przepisów o funduszu alimentacyjnym;
   3) zasiłków stałych, gwarantowanych zasiłków okresowych, jednorazowych
     zasiłków macierzyńskich przysługujących na podstawie przepisów o pomocy
     społecznej;
   4) składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz na ubezpieczenie
     zdrowotne.

                                    Art. 52.
Do dnia przekazania organowi właściwemu realizacji zadań w zakresie świadczeń
rodzinnych kwoty świadczeń rodzinnych wypłaconych przez pracodawców, a także
przez jednostki, które zawarły umowę agencyjną lub umowę zlecenia, zalicza się
na poczet należnych składek na ubezpieczenia społeczne, z wyjątkiem świadczeń,
których wypłata została uznana, w drodze decyzji, za bezpodstawną.

                                    Art. 53.
1. Osoba, której świadczenia rodzinne wypłaca pracodawca, rolnicza spółdzielnia
  produkcyjna lub jednostka, która zawarła umowę agencyjną lub umowę zlecenia,
  może wystąpić z wnioskiem do Zakładu o ustalenie prawa do tych świadczeń i o
  wydanie decyzji.
2. Z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych i o wydanie decyzji
  może wystąpić do Zakładu także pracodawca, rolnicza spółdzielnia produkcyjna
  lub kierownik jednostki, o której mowa w ust. 1.

                                    Art. 54.
1. Do dnia przekazania organowi właściwemu realizacji zadań w zakresie
  \wiadczeń rodzinnych Zakład kontroluje pracodawców, rolnicze spółdzielnie
  produkcyjne oraz jednostki, które zawarły umowę agencyjną lub umowę zlecenia,
  w zakresie prawidłowości prowadzonego postępowania w sprawie przyznawania i
  wypłacania świadczeń rodzinnych.
2. Do dnia przekazania organowi właściwemu realizacji zadań w zakresie
  świadczeń rodzinnych pracodawcy, rolnicze spółdzielnie produkcyjne lub
  jednostki, które zawarły umowę agencyjną lub umowę zlecenia, wypłacający
  świadczenia rodzinne są obowiązani do:
   1) prowadzenia dokumentacji dotyczącej wypłat świadczeń rodzinnych;
   2) występowania do oddziału Zakładu o ustalenie uprawnień w przypadkach
     wątpliwych;
   3) okazywania lub przedstawiania do wglądu wszystkich dokumentów dotyczących
     wypłaty świadczeń rodzinnych - organom kontrolnym Zakładu oraz innym
     organom uprawnionym do kontroli oraz udzielania w tych sprawach
     niezbędnych wyjaśnień i informacji;
   4) podejmowania lub wstrzymywania wypłaty na polecenie Zakładu.
3. Organ właściwy, Zakład, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oraz
  organy emerytalne lub rentowe realizujące świadczenia rodzinne są obowiązane
  do prowadzenia dokumentacji postępowania w sprawie przyznawania i wypłacania
  świadczeń rodzinnych.

                                    Art. 55.
1. Do dnia przekazania organowi właściwemu zadań w zakresie realizacji
  świadczeń rodzinnych kontrola prawidłowości przyznawania i wypłacania
  świadczeń rodzinnych należy do organu uprawnionego do wydania decyzji.
2. W razie powzięcia wątpliwości organ uprawniony do wydania decyzji może
  wezwać osobę, której przyznano świadczenia rodzinne, do złożenia dodatkowych
  wyjaśnień i udokumentowania dochodów.
 3. Organ, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń
  rodzinnych, może umorzyć kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub
  w części, odroczyć ich termin płatności albo rozłożyć je na raty, jeżeli
  zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności.
4. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze
  rozporządzenia, tryb przekazywania przez Zakład, Kasę Rolniczego
  Ubezpieczenia Społecznego, inne organy emerytalne lub rentowe oraz inne
  podmioty wydające decyzje w sprawie świadczeń rodzinnych dokumentacji
  dotyczącej nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych
  i wychowawczych oraz świadczeń rodzinnych. Przepisy rozporządzenia powinny
  zapewnić sprawne i płynne wprowadzenie w życie nowego systemu świadczeń
  rodzinnych.

                                    Art. 56.
1. Do dnia przekazania organowi właściwemu zadań w zakresie realizacji
  świadczeń rodzinnych od decyzji oddziału Zakładu, Prezesa Kasy Rolniczego
  Ubezpieczenia Społecznego oraz innego właściwego organu emerytalnego lub
  rentowego przysługuje odwołanie w terminie i na zasadach przewidzianych dla
  świadczeń z ubezpieczenia społecznego, określonych w ustawie z dnia 17
  listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
2. Do dnia przekazania organowi właściwemu zadań w zakresie realizacji
  świadczeń rodzinnych odwołanie od decyzji jednostek organizacyjnych
  podległych Ministrowi Obrony Narodowej, ministrowi właściwemu do spraw
  wewnętrznych, Szefowi Agencji Wywiadu, Szefowi Agencji Bezpieczeństwa
  Wewnętrznego, Ministrowi Sprawiedliwości następuje w trybie ustawy z dnia
  14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.

                                    Art. 57.
Osoba uprawniona do dnia wejścia w życie ustawy do zasiłku pielęgnacyjnego
zachowuje do niego prawo, jeżeli niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym
powstała w wieku uprawniającym tę osobę do zasiłku rodzinnego przysługującego na
dziecko.

                                    Art. 58.
1. Osoba otrzymująca zasiłek stały na podstawie przepisów o pomocy społecznej
  do dnia wejścia w życie ustawy w związku z pielęgnacją dziecka legitymującego
  się orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności łącznie
  ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27
  sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu
  osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776, z późn. zm.)[16], nabywa prawo
  do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17, do dnia 31 sierpnia
  2005 r., jeżeli spełnia warunki określone w dotychczasowych przepisach.
2. Osoba opiekująca się dzieckiem, o której mowa w ust. 1, jeżeli przed dniem 1
  września 2005 r. ukończyła 50 lat, nabywa prawo do świadczenia
  pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17, jeżeli spełnia warunki określone w
  dotychczasowych przepisach.
3. Osoba zdolna do pracy, lecz niepozostająca w zatrudnieniu ze względu na
  konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji,
  posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności wraz ze wskazaniami, o których
  mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r.
  o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
  niepełnosprawnych, za które ośrodek pomocy społecznej opłacał składkę na
  ubezpieczenia społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 r. nabywa prawo do
  emerytury bez względu na wiek, jeżeli w dniu 1 stycznia 1999 r. ukończyła co
  najmniej 45 lat i ma okres ubezpieczenia (składkowy i nieskładkowy) wynoszący
  co najmniej 20 lat w przypadku kobiet i 25 lat w przypadku mężczyzn. Wysokość
  emerytury dla tej osoby ustala się według zasad przewidzianych w przepisach o
  emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dla osób
  ubezpieczonych urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 r.

                                    Art. 59.
1. Osoba samotnie wychowująca dziecko oraz osoba wychowująca troje lub więcej
  dzieci otrzymująca do dnia wejścia w życie ustawy podwyższony zasiłek
  wychowawczy nabywa prawo do dodatku, o którym mowa w art. 10, na dziecko, na
  które korzystała z urlopu wychowawczego  do dnia wejścia w życie ustawy, w
  wysokości 505,80 zł, jeżeli spełnia warunki określone w dotychczasowych
  przepisach.
2. Osoba otrzymująca do dnia wejścia w życie ustawy zasiłek wychowawczy, jeżeli
  pozostawała w zatrudnieniu bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu
  wychowawczego przez okres krótszy niż 6 miesięcy, nabywa prawo do dodatku, o
  którym mowa w art. 10, jeżeli spełnia warunki określone w dotychczasowych
  przepisach.
3. Do okresów, o których mowa w art. 10 ust. 1, wlicza się okresy, za które
  zostały wypłacone zasiłki wychowawcze z tytułu wychowywania tego samego
  dziecka, do dnia wejścia w życie ustawy.

                                    Art. 60.
1. Osoba otrzymująca świadczenia z funduszu alimentacyjnego, która ukończyła 50
  lat do dnia wejścia w życie ustawy, nabywa na swój wniosek prawo do dodatku,
o którym mowa w art. 12, do czasu uzyskania prawa do emerytury lub renty albo
  prawa do zasiłku stałego wyrównawczego określonego w przepisach o pomocy
  społecznej, jeżeli dochód rodziny nie przekracza kwoty, o której mowa w art.
  5 ust. 1, i egzekucja ustalonych wyrokiem sądu rodzinnego alimentów jest
  bezskuteczna.
2. Osoba pozostająca w związku małżeńskim otrzymująca na dzieci do dnia wejścia
  w życie ustawy świadczenie z funduszu alimentacyjnego nabywa prawo do
  dodatku, o którym mowa w art. 12, przez okres jednego roku, jeżeli spełnia
  warunki określone w ustawie.

                                    Art. 61.
W przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych na podstawie dochodu rodziny
uzyskanego w roku kalendarzowym 2002 do dochodu rodziny wlicza się otrzymywaną
rentę socjalną, przyznaną na podstawie przepisów o pomocy społecznej.

                                    Art. 62.
1. Do czasu przejęcia przez organ właściwy zadań w zakresie realizacji
  świadczeń rodzinnych postępowanie w sprawie nienależnie pobranych zasiłków
  rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych zakończone prawomocną decyzją lub
  będące w toku prowadzi organ, który wydał tę decyzję lub wszczął postępowanie
  w sprawie nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i
  wychowawczych, na podstawie dotychczasowych przepisów.
2. Do czasu przejęcia przez organ właściwy zadań w zakresie realizacji
  świadczeń rodzinnych kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych
  ustalone prawomocną decyzją są potrącane:
   1) ze świadczeń rodzinnych;
   2) z emerytury, renty, uposażenia rodzinnego lub renty rodzinnej, jeżeli
     prawo do świadczeń rodzinnych nie istnieje, pod warunkiem że świadczenia
     rodzinne były wypłacane łącznie z emeryturą, rentą, uposażeniem rodzinnym
     lub rentą rodzinną;
   3) w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji.
3. Organ właściwy w przejętych sprawach dotyczących nienależnie pobranych
  zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych, a także w sprawach
  świadczeń rodzinnych ustalonych prawomocną decyzją lub będących w toku staje
  się stroną w zakresie postępowań egzekucyjnych i przed sądem, a także
  przejmuje zabezpieczenia wszelkich wierzytelności.

                                    Art. 63.
1. Z dniem wejścia w życie ustawy fundusz alimentacyjny, zwany dalej
  "funduszem", przechodzi w stan likwidacji.
2. Z dniem wejścia w życie ustawy aktywa i pasywa funduszu stają się aktywami i
  pasywami Skarbu Państwa.
3. Likwidatorem funduszu jest Prezes Zakładu w zakresie spraw o świadczenia z
  funduszu, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie ustawy.
4. Likwidator może upoważnić innych pracowników Zakładu do wykonywania
  określonych czynności związanych z likwidacją funduszu.

                                    Art. 64.
1. Niezwłocznie po rozpoczęciu likwidacji likwidator powinien powiadomić bank
  obsługujący fundusz o rozpoczęciu likwidacji funduszu.
2. Likwidator prowadzi bieżące sprawy, ściąga wierzytelności i wykonuje
  zobowiązania likwidowanego funduszu oraz reprezentuje w tych sprawach Skarb
  Państwa.
3. Likwidację funduszu likwidator prowadzi na podstawie planu finansowego
  likwidacji, obejmującego źródła przychodów i przewidywanych wydatków w
  okresie likwidacji, w tym zaspokojenia zobowiązań funduszu, w ramach środków
  istniejących po rozpoczęciu likwidacji.
4. Plan likwidacji funduszu, o którym mowa w ust. 3, likwidator przedstawia do
  zaopiniowania ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych.
5. Likwidator sporządza sprawozdania budżetowe, do sporządzania których przed
  dniem likwidacji funduszu był zobowiązany Prezes Zakładu.

                                    Art. 65.
Sprawy o świadczenia z funduszu, do których prawo powstało do dnia wejścia w
życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w
dotychczasowych przepisach.

                                    Art. 66.
1. Osoba, która bezpodstawnie pobrała świadczenia z funduszu, jest obowiązana
  do ich zwrotu.
2. Sprawy o bezpodstawnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego
  podlegają rozpatrzeniu i dochodzeniu na zasadach i w trybie określonych w
  dotychczasowych przepisach.
3. Egzekucję z tytułu bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu prowadzi się
  w dalszym ciągu, aż do ich zaspokojenia. Organ egzekucyjny przekazuje
  likwidatorowi kwoty ściągnięte od osoby, która bezpodstawnie pobrała
  świadczenia z funduszu. Wniosek o umorzenie lub zawieszenie egzekucji wymaga
  zgody likwidatora.

                                    Art. 67.
Egzekucję należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu prowadzi się w
dalszym ciągu, aż do ich zaspokojenia. Organ egzekucyjny przekazuje
likwidatorowi kwoty ściągnięte od osoby zobowiązanej do alimentacji, pozostałe
po zaspokojeniu bieżących alimentów. Wniosek o umorzenie lub zawieszenie
egzekucji wymaga zgody likwidatora.

                                    Art. 68.
1. W szczególnie uzasadnionych przypadkach związanych z sytuacją zdrowotną lub
  rodzinną osoby, przeciwko której jest prowadzona egzekucja alimentów lub
  osoby zobowiązanej do zwrotu bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu,
  likwidator może umorzyć, rozłożyć na raty lub odroczyć termin płatności
  należności likwidowanego funduszu z tytułu wypłaconych lub bezpodstawnie
  pobranych świadczeń z funduszu.
2. Likwidator, za zgodą ministra właściwego do spraw finansów publicznych, może
  umorzyć należności likwidowanego funduszu z tytułu wypłaconych lub
  bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu.

                                    Art. 69.
1. Środki pozostałe po zlikwidowanym funduszu podlegają przekazaniu na dochody
  budżetu państwa.
 2. Po zakończeniu likwidacji likwidator sporządza sprawozdanie końcowe z
  zakończenia likwidacji, podlegające zatwierdzeniu przez ministra właściwego
  do spraw finansów publicznych.

                                    Art. 70.
Postępowania karne o przestępstwa określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego
wszczęte z urzędu przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy toczą się dalej
w tym samym trybie.
                                        
                                   Rozdział 10
                Przepisy uchylające i przepisy o wejściu w życie
                                        
                                    Art. 71.
Tracą moc:
   1) ustawa z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (Dz.U. z 1991 r.
     Nr 45, poz. 200, z późn. zm.)[17];
   2) ustawa z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i
     wychowawczych (Dz.U. z 1998 r. Nr 102, poz. 651, z późn. zm.)[18].

                                    Art. 72.
Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 maja 2004 r., z wyjątkiem:
   1) art. 36 i 40, które wchodzą w życie z dniem 31 grudnia 2003 r.;
   2) art. 6 ust. 2, który wchodzi w życie z dniem 1 września 2005 r.



_______________________________
[1] Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz.U. z 1998
r.  Nr  106, poz. 668 i Nr 113, poz. 717, z 1999 r. Nr 99, poz. 1152, z 2000  r.
Nr  19, poz. 239, Nr 43, poz. 489, Nr 107, poz. 1127 i Nr 120, poz. 1268, z 2001
r.  Nr 11, poz. 84, Nr 28, poz. 301, Nr 52, poz. 538, Nr 99, poz. 1075, Nr  111,
poz.  1194, Nr 123, poz. 1354, Nr 128, poz. 1405 i Nr 154, poz. 1805 oraz z 2002
r.  Nr  74, poz. 676, Nr 135, poz. 1146, Nr 196, poz. 1660, Nr 199, poz. 1673  i
Nr 200, poz. 1679.
[2] Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz.U. z 1998
r.  Nr 106, poz. 668 i Nr 162, poz. 1118, z 2000 r. Nr 12, poz. 136, Nr 19, poz.
239,  Nr 22, poz. 291 i Nr 122, poz. 1323, z 2001 r. Nr 111, poz. 1194, Nr  128,
poz.  1404, Nr 144, poz. 1615 i Nr 154, poz. 1794 i 1795 oraz z 2002  r.  Nr  4,
poz. 32, Nr 113, poz. 984 i Nr 240, poz. 2052.
[3] Zmiany ustawy zostały ogłoszone w Dz.U. z 2000 r. Nr 104, poz. 1104 i Nr 122,
 poz.  1324,  z 2001 r. Nr 74, poz. 784, Nr 88, poz. 961, Nr 125,  poz.  1363  i
 1369  i  Nr 134, poz. 1509, z 2002 r. Nr 141, poz. 1183, Nr 169, poz. 1384,  Nr
 172,  poz. 1412 i Nr 200, poz. 1679 oraz z 2003 r. Nr 45, poz. 391, Nr 96, poz.
 874, Nr 135, poz. 1268 i Nr 137, poz. 1302.
[4]  Zmiany  wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz.U. z 1965 r. Nr  15,  poz.
113,  z 1974 r. Nr 27, poz. 157 i Nr 39, poz. 231, z 1975 r. Nr 45, poz. 234,  z
1982 r. Nr 11, poz. 82 i Nr 30, poz. 210, z 1983 r. Nr 5, poz. 33, z 1984 r.  Nr
45,  poz. 241 i 242, z 1985 r. Nr 20, poz. 86, z 1987 r. Nr 21, poz. 123, z 1988
r.  Nr 41, poz. 324, z 1989 r. Nr 4, poz. 21 i Nr 33, poz. 175, z 1990 r. Nr 14,
poz. 88, Nr 34, poz. 198, Nr 53, poz. 306, Nr 55, poz. 318 i Nr 79, poz. 464,  z
1991  r. Nr 7, poz. 24, Nr 22, poz. 92 i Nr 115, poz. 496, z 1993 r. Nr 12, poz.
53,  z  1994 r. Nr 105, poz. 509, z 1995 r. Nr 83, poz. 417, z 1996  r.  Nr  24,
poz. 110, Nr 43, poz. 189, Nr 73, poz. 350 i Nr 149, poz. 703, z 1997 r. Nr  43,
poz.  270, Nr 54, poz. 348, Nr 75, poz. 471, Nr 102, poz. 643, Nr 117, poz. 752,
Nr  121, poz. 769 i 770, Nr 133, poz. 882, Nr 139, poz. 934, Nr 140, poz. 940  i
Nr  141, poz. 944, z 1998 r. Nr 106, poz. 668 i Nr 117, poz. 757, z 1999  r.  Nr
52,  poz.  532, z 2000 r. Nr 22, poz. 269 i 271, Nr 48, poz. 552 i 554,  Nr  55,
poz.  665, Nr 73, poz. 852, Nr 94, poz. 1037, Nr 114, poz. 1191 i 1193 i Nr 122,
poz.  1314, 1319 i 1322, z 2001 r. Nr 4, poz. 27, Nr 49, poz. 508, Nr  63,  poz.
635,  Nr 98, poz. 1069, 1070 i 1071, Nr 123, poz. 1353, Nr 125, poz. 1368  i  Nr
138, poz. 1546, z 2002 r. Nr 25, poz. 253, Nr 26, poz. 265, Nr 74, poz. 676,  Nr
84,  poz.  764, Nr 126, poz. 1069 i 1070, Nr 129, poz. 1102, Nr 153, poz.  1271,
Nr 240, poz. 2058 oraz z 2003 r. Nr 41, poz. 360 i Nr 42, poz. 363.
[5] Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz.U. z 2002
r. Nr 113,
poz.  984, Nr 127, poz. 1090, Nr 141, poz. 1178, Nr 153, poz. 1271, Nr 169, poz.
1387, Nr 199,
poz. 1672, Nr 200, poz. 1679 i Nr 216, poz. 1824.
[6] Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz.U. z 1997
r.  Nr 121, poz. 770, z 1998 r. Nr 106, poz. 668, z 1999 r. Nr 90, poz. 1000,  z
2001  r.  Nr 154, poz. 1791, z 2002 r. Nr 241, poz. 2074 oraz z 2003 r.  Nr  83,
poz. 759.
[7] Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz.U. z 1998
r. Nr 106,
poz.  668,  Nr 117, poz. 756 i Nr 162, poz. 1118 i 1126, z 1999 r. Nr  20,  poz.
170, Nr 79, poz. 885
i  Nr  90, poz. 1001, z 2000 r. Nr 12, poz. 136 i Nr 19, poz. 238, z 2001 r.  Nr
72, poz. 748, Nr 88,
poz.  961, Nr 89, poz. 973, Nr 111, poz. 1194, Nr 122, poz. 1349 i Nr 154,  poz.
1792 oraz z 2003 r. Nr 7, poz. 79.
[8]  Zmiany  wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz.U. z 1997 r. Nr 160,  poz.
 1082,  z  1998 r. Nr 99, poz. 628, Nr 106, poz. 668, Nr 137, poz. 887, Nr  156,
 poz.  1019 i Nr 162, poz. 1118 i 1126, z 1999 r. Nr 49, poz. 486, Nr  90,  poz.
 1001,  Nr  95,  poz.  1101 i Nr 111, poz. 1280, z 2000 r. Nr  48,  poz.  550  i
 Nr  119, poz. 1249, z 2001 r. Nr 39, poz. 459, Nr 100, poz. 1080, Nr 125,  poz.
 1368,  Nr  129, poz. 1444 i Nr 154, poz. 1792 i 1800, z 2002 r.  Nr  169,  poz.
 1387,  Nr 200, poz. 1679 i 1683 i Nr 241, poz. 2074 oraz z 2003 r. Nr  7,  poz.
 79.
[9] Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz.U. z 1998
r.  Nr 106, poz. 668 i Nr 117, poz. 756, z 1999 r. Nr 60, poz. 636, z 2000 r. Nr
45,  poz. 531, z 2001 r. Nr 73, poz. 764 i z 2002 r. Nr 113, poz. 984 i  Nr  45,
poz. 391.
[10] Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz.U. z 2000
 r.  Nr  22, poz. 270, Nr 60, poz. 703, Nr 70, poz. 816, Nr 104, poz.  1104,  Nr
 117, poz. 1228 i Nr 122, poz. 1324, z 2001 r. Nr 4, poz. 27, Nr 8, poz. 64,  Nr
 52,  poz.  539, Nr 73, poz. 764, Nr 74, poz. 784, Nr 88, poz. 961, Nr 89,  poz.
 968,  Nr  102,  poz. 1117, Nr 106, poz. 1150, Nr 110, poz. 1190, Nr  125,  poz.
 1363  i  1370 i Nr 134, poz. 1509, z 2002 r. Nr 19, poz. 199, Nr 25, poz.  253,
 Nr  74, poz. 676, Nr 78, poz. 715, Nr 89, poz. 804, Nr 135, poz. 1146, Nr  141,
 poz.  1182, Nr 169, poz. 1384, Nr 181, poz. 1515, Nr 200, poz. 1679 i  Nr  240,
 poz. 2058 oraz z 2003 r. Nr 7, poz. 79 i Nr 45, poz. 391.
[11]   Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w  Dz.U.  z
 1998  r. Nr 106, poz. 668 i Nr 162, poz. 1118, z 1999 r. Nr 60, poz. 636  i  Nr
 110,  poz. 1256, z 2000 r. Nr 104, poz. 1104, z 2001 r. Nr 122, poz.  1349,  Nr
 128,  poz.  1405, Nr 154, poz. 1791, z 2002 r. Nr 74, poz. 676 i Nr  181,  poz.
 1515 oraz z 2003 r. Nr 83, poz. 759, Nr 128, poz. 1176 i Nr 135, poz. 1268.
[12]  Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz.U. z 1997 r. Nr 128,  poz.
 840,  z  1999 r. Nr 64, poz. 729 i Nr 83, poz. 931, z 2000 r. Nr 48, poz.  548,
 Nr  93,  poz. 1027 i Nr 116, poz. 1216, z 2001 r. Nr 98, poz. 1071 oraz z  2003
 r. Nr 111, poz. 1061 i Nr 121, poz. 1142.
[13]  Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz.U. z 1997 r. Nr 160,  poz.
1083,  z 1998 r. Nr 106, poz. 668, z 1999 r. Nr 11, poz. 95 i Nr 92, poz.  1062,
z 2000 r. Nr 94, poz. 1037, Nr 116,
poz. 1216, Nr 120, poz. 1268 i Nr 122, poz. 1315, z 2001 r. Nr 16, poz. 166,  Nr
39,  poz. 459, Nr 42, poz. 475, Nr 110, poz. 1189, Nr 125, poz. 1368 i  Nr  130,
poz. 1452 oraz z 2002 r. Nr 89, poz. 804, Nr 113, poz. 984, Nr 153, poz. 1271  i
Nr 169, poz. 1387.
[14]  Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz.U. z 1998 r. Nr 162,  poz.
1118  i  1126, z 1999 r. Nr 26, poz. 228, Nr 60, poz. 636, Nr 72, poz.  802,  Nr
78,  poz.  875 i Nr 110, poz. 1256, z 2000 r. Nr 9, poz. 118, Nr 95, poz.  1041,
Nr  104,  poz. 1104 i Nr 119, poz. 1249, z 2001 r. Nr 8, poz. 64,  Nr  27,  poz.
298,  Nr  39, poz. 459, Nr 72, poz. 748, Nr 100, poz. 1080, Nr 110,  poz.  1189,
Nr  111, poz. 1194, Nr 130, poz. 1452 i Nr 154, poz. 1792, z 2002 r. Nr 25, poz.
253, Nr 41, poz. 365, Nr 74, poz. 676, Nr 155, poz. 1287, Nr 169, poz. 1387,  Nr
199,  poz.  1673, Nr 200, poz. 1679 i Nr 241, poz. 2074 oraz z 2003  r.  Nr  56,
poz. 498.
[15]  Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz.U. z 1999 r. Nr  38,  poz.
 360,  Nr 70, poz. 774, Nr 72, poz. 801 i 802 i Nr 106, poz. 1215, z 2000 r.  Nr
 2,  poz.  26,  Nr 9, poz. 118, Nr 19, poz. 238, Nr 56, poz. 678 i Nr  84,  poz.
 948,  z  2001 r. Nr 8, poz. 64, Nr 27, poz. 298, Nr 85, poz. 924, Nr  89,  poz.
 968,  Nr 111, poz. 1194, Nr 154, poz. 1792, z 2002 r. Nr 74, poz. 676, Nr  199,
 poz.  1673,  Nr 200, poz. 1679, Nr 240, poz. 2054 i Nr 241, poz.  2074  oraz  z
 2003 r. Nr 56, poz. 498.
[16]  Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz.U. z 1997 r. Nr 160,  poz.
 1082,  z  1998 r. Nr 99, poz. 628, Nr 106, poz. 668, Nr 137, poz. 887, Nr  156,
 poz.  1019 i Nr 162, poz. 1118 i 1126, z 1999 r. Nr 49, poz. 486, Nr  90,  poz.
 1001,  Nr  95, poz. 1101 i Nr 111, poz. 1280, z 2000 r. Nr 48, poz.  550  i  Nr
 119,  poz.  1249, z 2001 r. Nr 39, poz. 459, Nr 100, poz. 1080,  Nr  125,  poz.
 1368,  Nr  129, poz. 1444 i Nr 154, poz. 1792 i 1800, z 2002 r.  Nr  169,  poz.
 1387,  Nr 200, poz. 1679 i 1683 i Nr 241, poz. 2074 oraz z 2003 r. Nr  7,  poz.
 79.
[17] Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz.U. z 1997
 r. Nr 121,
 poz. 770, z 1998 r. Nr 106, poz. 668, z 1999 r. Nr 90, poz. 1000, z 2001 r.  Nr
 154, poz. 1791 oraz
 z 2002 r. Nr 241, poz. 2074.
[18] Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz.U. z 1998
 r.  Nr  106, poz. 668 i Nr 162, poz. 1118, z 1999 r. Nr 60, poz. 636 i Nr  110,
 poz.  1256, z 2000 r. Nr 104, poz. 1104, z 2001 r. Nr 122, poz. 1349,  Nr  128,
 poz.  1405  i Nr 154, poz. 1791 oraz z 2002 r. Nr 74, poz. 676 i Nr  181,  poz.
 1515.